Upadłość konsumencka byłego przedsiębiorcy

Izabela Rajczyk        13 stycznia 2017        2 komentarze

Upadłość konsumencka pozwala osobom fizycznym nieprowadzącym działalności gospodarczej na oddłużenie. Zaspokojenie roszczeń wierzycieli jest celem drugorzędnym, instytucja upadłości konsumenckiej służy przede wszystkim niewypłacalnemu dłużnikowi. Złożenie wniosku o upadłość konsumencką jest przywilejem dla dłużnika, a nie jego obowiązkiem, dlatego możliwość złożenia wniosku przez konsumenta nie jest ograniczona terminem.

Były przedsiębiorca również może złożyć wniosek o upadłość konsumencką. Jako osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej ma takie uprawnienie.

Były przedsiębiorca może złożyć wniosek o upadłość konsumencką, jednakże z pewnymi ograniczeniami. Art.4914 ustawy Prawo upadłościowe wskazuje przesłanki, których wystąpienie skutkuje oddaleniem przez sąd wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej. Zgodnie z art. 491 4 ust. 2 pkt 3 prawa upadłościowego, sąd oddala wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli w okresie 10 lat przed dniem zgłoszenia wniosku dłużnik, mając taki obowiązek, wbrew przepisom ustawy nie zgłosił w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości, chyba że przeprowadzenie postępowania jest uzasadnione względami słuszności lub względami humanitarnymi.

Art. 21 prawa upadłościowego wskazuje krąg podmiotów, które mają obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Przede wszystkim jest to dłużnik, czyli przedsiębiorca. W przypadku gdy przedsiębiorcą jest jednostka organizacyjna, a nie osoba fizyczna, obowiązek zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości spoczywa na osobach, które reprezentują dany podmiot. W szczególności chodzi tu o członków zarządu spółek kapitałowych.

Z literalnego, dosłownego brzmienia art.4914 ustawy Prawo upadłościowe wynika, że wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej zostanie przez sąd oddalony, jeśli dłużnik nie zgłosił wniosku o ogłoszenie upadłości likwidacyjnej, choć miał taki obowiązek. Dotyczy to zarówno sytuacji, gdy konsument był wcześniej przedsiębiorcą i nie złożył wniosku o swoją upadłość, jak i sytuacji gdy konsument nie złożył stosownego wniosku jako reprezentant niewypłacalnej jednostki organizacyjnej. W takim przypadku obowiązkiem sądu jest oddalenie wniosku o upadłość konsumencką.

Należy jednak podkreślić, że pomimo niezłożenia wniosku o upadłość likwidacyjną, wniosek o upadłość konsumencką nie zostanie oddalony, jeśli ogłoszenie upadłości konsumenckiej uzasadniają względy słuszności lub humanitarne. Sąd ma obowiązek brać pod uwagę względy słuszności i względy humanitarne. Dla oceny, czy zachodzą względy słuszności, konieczne jest zbadanie przez sąd okoliczności związanych z konkretną sytuacją, życiem dłużnika, jego otoczeniem, środowiskiem, historią działalności.

W orzecznictwie wskazuje się, że już sam wiek dłużnika (np. 52 lata) może wskazywać na jego potencjalne problemy ze znalezieniem zatrudnienia. Może to uzasadniać przeprowadzenie postępowania w sprawie upadłości konsumenckiej, pomimo zaistnienia przesłanek skutkujących oddaleniem wniosku o upadłość konsumencką, ze względu na zasady słuszności lub humanitaryzmu. Sąd musi przeprowadzić dowody na okoliczności wskazane przez dłużnika, jeśli w grę wchodzi zastosowanie reguł słuszności i humanitaryzmu. W orzecznictwie podkreśla się , że obowiązek ten jest szczególnie ważny, gdy osoba działa bez pomocy fachowego pełnomocnika. Sąd powinien wyjaśnić sprawę na tyle, by stało się jasne, czy stosować wskazane w przepisie klauzule generalne jakimi są względy słuszności i humanitaryzmu.

Czynności syndyka w postępowaniu upadłościowym konsumenta

Izabela Rajczyk        27 grudnia 2016        Komentarze (1)

Czynności syndyka to wszelkie czynności podejmowane w postępowaniu upadłościowym, do których jest on uprawniony. Podzielić je możemy na czynności związane z zarządem majątkiem wchodzącym w skład masy upadłościowej oraz czynności porządkowe.

Czynności związane z zarządem majątkiem:

  1. zarząd majątkiem upadłego konsumenta

Z dniem ogłoszenia upadłości majątek upadłego staje się masą upadłości. Wówczas upadły traci prawo zarządu, a także możliwość korzystania i rozporządzania takim majątkiem. Rolą syndyka jest niezwłoczne objęcie majątku upadłego, zarządzanie nim i zabezpieczenie przed uszkodzeniem. Następnym krokiem jest przejście do likwidacji majątku. Istotne jest dokonanie podziału na majątek służący zaspokojeniu wierzycieli i na majątek niewchodzący w skład masy upadłości.

Upadły zobowiązany jest wydać cały swój majątek syndykowi. Czasami mają miejsce sytuacje, w których upadły uchyla się od tego obowiązku. Wówczas syndyk zwraca się do komornika właściwego wg miejsca położenia majątku z wnioskiem o wprowadzenie go w posiadanie majątku upadłego. Przy przejęciu majątku upadłego należy jednak pamiętać o pozostawieniu mu pewnych przedmiotów dla zachowania minimum egzystencji.

Kolejną czynnością jest zajęcie wynagrodzenia za pracę upadłego. W tej kwestii również istnieją pewne ograniczenia, zawarte są one w przepisach kodeksu pracy. Zgodnie z nimi potrąceniu podlegają m.in. sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne. Potrącenia nie mogą w sumie przekraczać połowy wynagrodzenia. Wolna od potrąceń jest natomiast kwota wynagrodzenia w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę. Zadaniem syndyka jest poinformowanie pracodawcy upadłego o ogłoszonej upadłości oraz wezwanie do dokonywania ustalonych potrąceń na wskazany rachunek bankowy.

2. zabezpieczenie majątku

Syndyk ma obowiązek zabezpieczyć majątek wchodzący w skład masy upadłości tak, aby utrzymać go w stanie niepogorszonym aż do momentu przystąpienia do likwidacji majątku. Zabezpieczenie może przyjmować różne formy takie jak np. zawarcie umowy ubezpieczenia lub zawarcie umowy zlecenia dotyczącej ochrony mienia.

3. likwidacja majątku upadłego

Syndyk powinien dokonać likwidacji majątku w sposób pozwalający na uzyskanie jak największych środków finansowych. Zanim do tego dojdzie konieczne jest sporządzenie spisu inwentarza wraz z planem likwidacyjnym i przedłożenie go sędziemu-komisarzowi w terminie 30 dni. W planie likwidacyjnym powinny znaleźć się propozycje dotyczące sprzedaży składników upadłego majątku, termin ich sprzedaży oraz zestawienie wydatków. Oprócz tego syndyk zobowiązany jest do sporządzania przynajmniej raz na trzy miesiące sprawozdań ze swoich czynności.

Czynności porządkowe: 

  1. ujawnienie ogłoszenia upadłości w księdze wieczystej oraz innych rejestrach zgodnie z art. 175 p.u,
  2. zawiadomienie o ogłoszeniu upadłości znanych wierzycieli oraz komornika wg ogólnej właściwości zgodnie z art. 176 p.u.,
  3. zawiadomienie o ogłoszeniu upadłości właściwych placówek pocztowych, banków, innych instytucji finansowych oraz przedsiębiorstw przewozowych i domów składowych zgodnie z art. 176 ust. 2 p.u.

Czynności syndyka związane z wszczęciem postępowań sądowych oraz zakończeniem postępowań wszczętych przed ogłoszeniem upadłości

Obowiązkiem syndyka jest analiza czynności prawnych, które upadły dokonywał w ciągu ostatniego roku przed ogłoszeniem upadłości. Ma to na celu rozważenie, czy istnieją przesłanki określone w przepisach ustawy prawo upadłościowe dotyczące bezskuteczności czynności prawnych oraz w przepisach zawartych w kodeksie cywilnym dotyczących czynności prawnych zdziałanych z pokrzywdzeniem wierzycieli.

Oprócz tego syndyk zobowiązany jest poinformować sądy, przed którymi prowadzone są przeciwko upadłemu postępowania sądowe i wnioskować o ich zawieszenie z uwagi na ogłoszoną upadłość.

Czynności syndyka związane z umorzeniem postępowania upadłościowego

Syndyk jest uprawniony do złożenia wniosku o umorzenie postępowania. Zgodnie z art. 49110 p.u. istnieją dwie przesłanki umożliwiające umorzenie postępowania. Pierwsza z nich związana jest z bezczynnością upadłego, która ma miejsce wówczas, gdy upadły nie wyda całego majątku syndykowi bądź nie wykonuje innych ciążących na nim obowiązków. Druga z przesłanek zachodzi, gdy podstawa do oddalenia wniosku ujawniła się po ogłoszeniu upadłości.

Obowiązkiem syndyka jest informowanie sędziego-komisarza o wyżej wymienionych sytuacjach, a oprócz tego o takich faktach jak: umyślne niedbalstwo przy doprowadzeniu przez upadłego do swojej niewypłacalności, uprzednie prowadzenie wobec upadłego postępowania upadłościowego czy podanie nieprawdziwych lub niezupełnych danych we wniosku o ogłoszenie upadłości. W takich przypadkach sędzia-komisarz może zlecić syndykowi złożenie właściwego wniosku do sądu upadłościowego.

Czynności syndyka związane z likwidacją masy upadłościowej

Likwidacja majątku w postępowaniu konsumenckim odbywa się na zasadach analogicznych do postępowania upadłościowego przedsiębiorcy.

Sprzedając nieruchomość syndyk powinien wskazać biegłego, który dokona opisu i oszacowania jej wartości. Następnie powinien obwieścić o sporządzeniu wyceny i opisu, a także poinformować o możliwości składania zarzutów na dokonane oszacowanie. Sprzedaż powinna odbyć się na zasadach zatwierdzonych przez sędziego-komisarza (dotyczy to zarówno nieruchomości jak i ruchomości oraz wierzytelności). W przypadku niewielkiej wartości nieruchomości możliwe jest wystosowanie wniosku przez syndyka do sędziego-komisarza o wydanie zezwolenia na sprzedaż z wolnej ręki.

 Czynności syndyka związane z ustalaniem przez sąd planu spłaty wierzycieli przez upadłego

Gdy plan podziału jest już gotowy sąd ustala plan spłaty wierzycieli (art. 49114 ust. 1). Natomiast w przypadku braku majątku umarza zobowiązania upadłego (art. 49116 p.u.). Warto nadmienić, iż w takiej sytuacji dotychczasowymi kosztami postępowania sąd obciąża Skarb Państwa. Zadaniem syndyka jest złożenie do akt sprawy pisma, które stanowi dla sądu podstawę do ustalenia planu spłaty. Wynika to z faktu, iż syndyk zna najlepiej sytuację upadłego. Na opinię syndyka składa się opis stanu prowadzonego postępowania oraz ocena sytuacji majątkowej dłużnika. Przy ustalaniu plany spłaty ważne jest, aby opierać się nie na aktualnych zarobkach upadłego, lecz na jego możliwościach zarobkowych. Opinia syndyka może mieć także wpływ na to, czy decyzja w sprawie ustalenia planu spłaty odbędzie się na posiedzeniu jawnym czy na posiedzeniu niejawnym.

 

 

POSTĘPOWANIE SANACYJNE i jego początek

Izabela Rajczyk        08 czerwca 2016        6 komentarzy

Wszczęcie postępowania sanacyjnego następuje na podstawie złożonego wniosku restrukturyzacyjnego. Przez wniosek restrukturyzacyjny należy rozumieć wniosek o otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego oraz wniosek o zatwierdzenie układu przyjętego w postępowaniu o zatwierdzenie układu.

Zgodnie z art. 284 PrRest wniosek o otwarcie postępowania sanacyjnego powinien zawierać min:

  • imię i nazwisko dłużnika albo jego nazwę (numer PESEL albo numer KRS);
  • wskazanie miejsc, w których znajduje się przedsiębiorstwo albo inny majątek dłużnika;
  • wstępny plan restrukturyzacyjny wraz z uzasadnieniem wskazującym, że jego wdrożenie przywróci dłużnikowi zdolność do wykonywania zobowiązań,
  • uprawdopodobnienie zdolności dłużnika do bieżącego zaspakajania kosztów postępowania sanacyjnego i zobowiązań powstałych po dniu jego otwarcia;
  • wykaz wierzycieli z informacją, czy wierzytelność objęta jest układem z mocy prawa, czy może zostać objęta układem po wyrażeniu zgody przez wierzyciela oraz czy wierzyciel posiada prawo do głosowania nad układem a jeżeli nie, to z jakiego powodu;
  • sumę wierzytelności z wyszczególnieniem sumy wierzytelności objętej układem z mocy prawa oraz sumy wierzytelności, która może zostać objęta układem po wyrażeniu zgody przez wierzyciela,
  • wykaz wierzytelności spornych wraz ze zwięzłym przedstawieniem podstawy sporu;
  • informację, czy dłużnik jest uczestnikiem podlegającego prawu polskiemu lub innego państwa członkowskiego systemu płatności lub systemu rozrachunku papierów wartościowych lub niebędącym uczestnikiem podmiotem prowadzącym system interoperacyjny.

Wstępny plan restrukturyzacyjny zawiera co najmniej:

  1. Analizę przyczyn trudnej sytuacji ekonomicznej dłużnika;
  2. Wstępny opis i przegląd planowanych środków restrukturyzacji i związanych z nim kosztów;
  3. Wstępny harmonogram wdrożenia środków restrukturyzacji.

Wstępny plan restrukturyzacji w istocie ma na celu ułatwienie zarządcy przygotowanie właściwego planu restrukturyzacji – min. dlatego, że zarządca na sporządzenie takiego planu ma TYLKO 30 dni. Wstępny plan restrukturyzacji stanowi wyraz intencji dłużnika, które powinny być przez zarządcę uwzględnione, jeżeli nie stoją temu na przeszkodzie względy prawne i ekonomiczne. Pamiętać bowiem należy, że dłużnik najlepiej zna zarówno swoje przedsiębiorstwo, jak i otoczenie w jakim ono działa.

Wniosek o otwarcie postępowania sanacyjnego, sąd, co do zasady rozpoznaje na posiedzeniu niejawnym w terminie dwóch tygodni, chyba, że istnieje konieczność przeprowadzenia rozprawy.

Wniosek restrukturyzacyjny należy złożyć do właściwego sądu restrukturyzacyjnego. Będzie to sąd rejonowy – sąd gospodarczy.

Właściwość miejscową sądu restrukturyzacyjnego określa art. 15 PrRes. Przepis ten stanowi, że sprawy restrukturyzacyjne rozpoznaje sąd właściwy (miejscowo) dla głównego ośrodka podstawowej działalności dłużnika.

Przesłanką negatywną postępowania sanacyjnego jest  zdolność dłużnika do bieżącego zaspakajania kosztów postępowania i zobowiązań powstałych po jego otwarciu. Okoliczność ta z mocy art. 8 ust. 2 PrRest winna być przez dłużnika uprawdopodobniona.

Owo uprawdopodobnienie powinno polegać na szacunkowym określeniu przez dłużnika wielkości kosztów postępowania i zobowiązań, jakie mogą powstać w toku postępowania a następnie uprawdopodobnić, iż posiada zdolność do ich bieżącego regulowania (najlepiej załączyć do wniosku odpowiednie dokumenty tj. zestawienie kosztów i zobowiązań, jakich wystąpienia spodziewa się dłużnik w toku postępowania restrukturyzacyjnego, wyciąg z rachunku bankowego dłużnika pokazujący określoną kwotę środków pieniężnych przeznaczonych na pokrycie kosztów postępowania, oświadczanie inwestora zewnętrznego o zasileniu dłużnika określoną kwotą pieniężna, zestawienie faktur itd.)

Elementy dodatkowe wniosku:

  1. Powołanie konkretnej osoby do pełnienia funkcji zarządcy

Dłużnik zainteresowany powołaniem konkretnej osoby jako zarządcy uprawniony jest do złożenia stosownego wniosku. Zgodnie z art. 51 ust. 2 PrRest na wniosek dłużnika, do którego dołączono pisemną zgodę wierzyciela lub wierzycieli mających łącznie więcej niż 30 % sumy wierzytelności, sąd w postanowieniu o otwarciu postępowania sanacyjnego powołuje wskazaną osobę na funkcję zarządcy w postępowaniu sanacyjnym.

  1. Wniosek dłużnika o zezwolenie na wykonywanie przez niego zarządu

Na podstawie art. 288 ust. 2 PrRest sąd uwzględniając wniosek o otwarcie postępowania sanacyjnego, odbiera zarząd własny dłużnikowi i wyznacza zarządcę. Jednakże na podstawie art. 288 ust. 3 PrRest, w sytuacji gdy prowadzone postępowanie sanacyjne wymaga osobistego udziału dłużnika lub jego reprezentantów, a jednocześnie dają oni gwarancję należytego sprawowania zarządu, sąd może zezwolić dłużnikowi na wykonywanie zarządu nad całością lub częścią przedsiębiorstwa w zakresie nieprzekraczającym czynności zwykłego zarządu. Dłużnik zainteresowany utrzymaniem zarządu winien zawrzeć we wniosku o otwarcie postępowania sanacyjnego stosowne żądanie i należycie je uzasadnić.

Mając powyższe na uwadze należy pamiętać, że przesłanka negatywna otwarcia postępowania sanacyjnego określona w art. 8 ust. 2 PrRest „sąd odmawia otwarcia postępowania sanacyjnego, jeżeli nie została uprawdopodobniona zdolność dłużnika do bieżącego zaspakajania kosztów postępowania i zobowiązań powstałych po jego otwarciu” będzie najistotniejszą barierą stojącą przed dłużnikiem pragnącym skorzystać z postępowania sanacyjnego w celu ratowania swojego przedsiębiorstwa, ale równocześnie najważniejszą ochroną interesów wierzycieli. Dlatego dłużnik musi być świadomy tego, ze musi złożyć wniosek o otwarcie postępowania odpowiednio wcześnie tj. gdy jego sytuacja ekonomiczna będzie umożliwiała przynajmniej regulowanie bieżących zobowiązań.

Upadłość wspólnika sp. jawnej jako przyczyna rozwiązania spółki

Izabela Rajczyk        23 kwietnia 2016        Komentarze (1)

Przepisy kodeksu spółek handlowych wyraźnie określają sytuacje, w których może nastąpić rozwiązanie spółki jawnej. Wśród enumeratywnie wyliczonych przyczyn rozwiązania spółki przepisy wskazują na „ogłoszenie upadłości wspólnika” (art. 58 pkt 4 KSH). Przyczyna ta ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że wspólnicy nie mogą skutecznie postanowić, że przyczyna ta nie spowoduje rozwiązania spółki jawnej.

Jedyną możliwość jaką mają wspólnicy, w przypadku ogłoszenia upadłości wspólnika  (tj. wystąpienia przyczyny powodującej rozwiązanie spółki z mocy ustawy), to uwzględnienie w umowie spółki lub w odrębnej umowie, że spółka będzie trwać nadal pomiędzy pozostałymi wspólnikami.

Zaistnienie przyczyn rozwiązania spółki wymienionych w art. 58 KSH nie powoduje zakończenia bytu prawnego spółki jawnej. W myśl art. 84 ust. 2 KSH rozwiązanie spółki następuje z chwilą wykreślenia jej z rejestru.

Postępowanie likwidacyjne w spółkach jawnych ma charakter fakultatywny. Wspólnicy w przypadku zajścia przyczyn rozwiązania spółki mogą przeprowadzić likwidację według zasad przewidzianych w przepisach KSH bądź też uzgodnić inny sposób zakończenia działalności spółki.

Porozumienie w sprawie zakończenia działalności spółki, po zaistnieniu powodu rozwiązania spółki, będzie miało najczęściej miejsce w przypadku, gdy wspólnicy nie są skonfliktowani, a majątek spółki da się podzielić bez przeprowadzania szczegółowego postępowania likwidacyjnego.

Należy przyjąć, że w razie upadłości wspólnika, skutkującej rozwiązaniem spółki, porozumienie o zakończeniu jej działalności powinno zostać podpisane przez pozostałych wspólników. W razie upadłości likwidacyjnej wspólnicy ci powinni uzyskać zgodę syndyka, a w razie upadłości układowej, jeśli upadły wspólnik został pozbawiony zarządu, zgodę zarządcy powołanego w tym postępowaniu (przepis art. 67 § 1 KSH wymaga jedynie zgody syndyka, a nie przewiduje udzielenia zgody przez zarządcę w przypadku upadłości układowej – sytuacja ta stanowi lukę prawną, którą należy usunąć w drodze analogii prawa).

Z kolei w razie upadłości układowej, gdy zarząd pozostaje w gestii upadłego wspólnika, stroną porozumienia zastępującego likwidację powinien być upadły wspólnik, przy czym z mocy przepisów PrUpN zawarcie porozumienia o zwinięciu działalności spółki, w której on uczestniczył, wymaga – jako czynność przekraczająca zwykły zarząd majątkiem upadłego – zgody nadzorcy sądowego (art. 76 ust. 3 PrUpN). Upadły wspólnik zachowuje w tym przypadku stanowisko likwidatora, chyba że umowa spółki lub uchwała wspólników stanowi inaczej.

Kiedy sąd oddali wniosek o upadłość konsumencką?

Izabela Rajczyk        12 marca 2016        Komentarze (1)

Jeden z moich ostatnich wpisów dotyczący upadłości konsumenckiej (zobacz: upadłość konsumencka jak jest a jak będzie od 2016 roku) cieszy się bardzo dużym zainteresowaniem czytelników. Otrzymuje dużo zapytań z tej tematyki, dlatego dziś chciałabym szerzej napisać na temat oddalenia przez sąd wniosku o upadłość konsumencką.

Sąd, rozpoznając wniosek o upadłość konsumencką, przede wszystkim bada przyczyny zaistnienia oraz pogłębienia stanu niewypłacalności dłużnika. Jeżeli sąd ustali, że przyczyny te wynikają z zawinionego działania dłużnika lub przynajmniej jego rażącego niedbalstwa, to wniosek zostanie oddalony.

Sąd oddali wniosek także w sytuacji:

  • gdy w okresie 10 lat przed złożeniem wniosku względem dłużnika zostało umorzone postępowanie upadłościowe z przyczyny innej niż na wniosek samego dłużnika;
  • gdy dłużnik nie wykonał planu spłaty, w efekcie czego został on umorzony;
  • gdy dłużnik pomimo posiadania takiego obowiązku, nie złożył w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości – warunek dotyczy przedsiębiorców (tj. prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą), którzy nie złożyli wniosku bądź złożyli go z przekroczeniem terminu ustawowego a także osób uprawnionych do reprezentacji przedsiębiorców (np. prezes spółki z o.o.);
  • gdy dokonał czynności prawnej, która została uznana przez Sąd za dokonaną z pokrzywdzeniem wierzycieli – np. darowizna nieruchomości na rzecz osób bliskich celem uniknięcia egzekucji z tego składnika majątkowego.

Wskazane powyżej przesłanki nie mają jednak charakteru bezwzględnego. Sąd może, pomimo ich zaistnienia w wyjątkowych sytuacjach, przeprowadzić postępowanie upadłościowe konsumenckie jeżeli uzna, że przeprowadzenie takiego postępowania jest uzasadnione względami słuszności lub względami humanitarnymi.